Misdaad is een crime
- Diederik Eekhout
- Sep 23, 2025
- 23 min read
Updated: Apr 11
Tekst in het groen is nieuwste toevoeging/aanpassing
Een verzameling termen en begrippen en hun (on)mogelijke vertalingen, uit het wereldje van de misdaad en de misdaadbestrijding. Opgedaan in ruim 30 jaar misdaaddocu’s ondertitelen en leentjeburen bij andere vakmensen.
EN-NL.
Voornamelijk gestoeld op Amerikaanse en Engelse begrippen en termen, plus een beetje uit andere Engelstalige landen. Wellicht ook bruikbaar voor andere talen naar het NL toe, omdat het soms niet zozeer gaat om de juiste vertaling - die is er vaak simpelweg niet - maar meer om de juiste duiding, de meest juiste (minst onjuiste?) plaatsing binnen onze systematiek. De begrippen zijn daardoor wellicht goed te gebruiken.
Een oplettertje is dat je bij deze materie regelmatig met een begrip in de spreektaal te maken krijgt dat in de vaktaal deels, of zelfs grotendeels, iets anders betekent. Kennis over dat verschil is natuurlijk van wezenlijk belang als je taal puntig wilt hanteren. Je moet immers weten wat je doet, ook als je het niet doet.
In de loop der tijd zal ik er steeds een hoofdstukje aan toevoegen.
Open copyright, maar vermeld wel de bron.
Infraction, misdemeanor, felony (Amerikaans Engels)
Infraction - overtreding
Misdemeanour - licht misdrijf
Felony - zwaar misdrijf
Altijd lastig om termen die specifiek zijn voor een bepaald stelsel in het ene land om te zetten naar termen die passen in het stelsel van het andere land. Vaak zijn die stelsels geheel anders opgezet en ingericht. Staar je in zulke gevallen dan ook niet blind op de (digitale) boeken en de digitale hulpjes, met hun suggesties. Richt je dan meer op de positie van de treden binnen de afzonderlijke stelsels en probeer op grond daarvan ‘over te steken’ naar het stelsel in jouw (taal)gebied.
Een infraction vormt de onderste van die treden, de lichtste. Een infraction zal meestal afgedaan worden met een boete. Er staat geen gevangenisstraf op. Fout parkeren is bijvoorbeeld een infraction. De vertaling overtreding is dan ook op z’n plaats.
Een misdemeanour laat zich het best vertalen met (licht) misdrijf, of zware overtreding, zo je wilt. Maar met die laatste typering moet je goed oppassen aangezien je in bijvoorbeeld de VS voor een misdemeanour tot wel 90 dagen celstraf kan krijgen. Dat valt dan wel fors buiten ons besef van wat een overtreding is. Bij ons kun je voor een overtreding geen celstraf krijgen.
Een felony is een (zwaar) misdrijf. Het kan straffen opleveren vanaf twee jaar tot levenslang of zelfs de doodstraf. Ga dus ook niet te luchtig om met de vertaling van zinnen als: How was I to know it was a felony?
Tuurlijk, lekker makkelijk te vertalen als: Hoe kon ik nou weten dat het een misdrijf/misdaad was? Niks mis mee, meestal. Maar als bij voornoemde zin de schrik groot is over de mogelijk desastreuze gevolgen (hoge celstraf), dan doe je er verstandig aan te laten blijken dat het om een zwaarder/ernstiger misdrijf gaat. Een reep chocola stelen is immers ook een misdrijf, maar bepaald geen felony.
Pas op: zowel misdemeanours als felonies zijn offenses, oftewel delicten/wetsovertredingen.
In de VS worden offenses onderverdeeld in classes en degrees. Hoe lager de degree, hoe ernstiger het misdrijf. Murder in the first degree en second degree zijn dus erger dan murder in the third degree, bijvoorbeeld.
Dit zijn overigens voorlopig voornamelijk voorbeelden uit de VS. Dat is een federale staat, een statenbond. Een bond waarin de landelijke/federale overheid nog minder macht heeft dan in een bondsstaat (bijvoorbeeld Duitsland). Over veel misdrijven heeft de federale overheid dan ook weinig tot niets te vertellen. De deelstaten bepalen tot op zekere hoogte wat strafbaar gesteld wordt en wat de straf is die daarop staat. Dat leidt dan ook tot een lappendeken van wetgeving en de bijbehorende straffen. Wat in de ene staat tot 10 jaar celstraf leidt, kan in een andere tot levenslang leiden. Wat in de ene staat een misdemeanour is, kan in de andere een felony zijn. Zo kan het ook voorkomen dat je voor een class 3 misdemeanor, als vissen zonder vergunning, zomaar maximaal 20 dagen cel kunt krijgen. Een complotdenker zou meteen vermoeden dat de Amerikaanse tak van de ‘Party for the Animals’ achter zo’n straf zit.
In het verlengde hiervan moet je dus ook oppassen met het begrip felon: de pleger van een zwaar misdrijf. Voor de gemiddelde felon moet je dus harder weglopen dan voor de gemiddelde criminal. :)
De Engelse insteek
Waar Amerikanen spreken van misdemeanors en felonies hebben ze het in Engeland en Wales over indictable offences, die (uiteindelijk) in Crown Courts berecht worden, en summary offences, die afgehandeld worden in Magistrates’ Courts.
Let wel, alle strafzaken beginnen in een Magistrates’ Court. Zonder jury. Als vastgesteld wordt dat het om een zwaar vergrijp gaat, wordt de zaak meteen doorverwezen naar een Crown Court, een hogere rechtbank, met jury.
Met een beetje wrikken zou je Magistrates’ Court kunnen vertalen met politierechtbank, in België, en met politierechter, in Nederland. De politierechter in Nederland maakt deel uit van een rechtbank. Maar de term politierechtbank gebruiken we niet als zodanig in Nederland. De politierechter houdt alleen zitting (enkelvoudige kamer), zwaardere strafzaken gaan altijd naar de meervoudige kamer, een rechtbank met meerdere rechters dus. De politierechtbank en de politierechter behandelen alleen de eenvoudigere/lichtere strafzaken. Die lichtere zaken zijn niet 1-op-1 te vertalen met misdemeanors/summary offenses, maar de gedachte erachter is dezelfde. Denk erom dat een kantonrechter in Nederland in strafzaken alleen overtredingen (infractions) behandelt. Dus een Magistrates’ Court is geen kantonrechter.
Dus:
misdemeanors/summary offences - licht misdrijf/vergrijp
felonies/indictable offences - zwaar misdrijf/vergrijp
Er is ook nog een soort tussencategorie voor de zwaarte van misdrijven:
either-way offences. Die kunnen in zowel een Magistrates’ Court als in een Crown Court dienen. Als de lagere rechter zich bevoegd acht. Het is dan aan de verdachte om te kiezen.
Is it a summary offence, an indictable offence or an either-way offence?
Is het een licht vergrijp/misdrijf, een zwaar vergrijp/misdrijf of kan het onder allebei vallen?
Jail, prison (Amerikaanse Engels)
Ga je als misdadiger nou naar de jail of naar de prison? Word je daar dan bewaakt door officers of guards? In eerste instantie moet ik dan natuurlijk wel aanvoeren dat je te maken kunt krijgen met professioneel taalgebruik - langs de taallineaal - en met ‘gewone’ spreektaal. Soms is er nogal een verschil. Maar gezegd moet zijn dat in de spreektaal de termen jail en prison vaak door elkaar gebruikt zullen worden, omdat ze gevoelsmatig voor velen uitwisselbaar zijn.
I am in jail/prison - ik zit in de gevangenis. Of wat meer uit de lasse taalpols: Ik zit in de cel, achter de tralies, de nor, de bak, ik zit vast.
Maar in Amerikaanse context is er wel degelijk verschil tussen jail en prison.Je gaat naar een prison als je veroordeeld bent voor een zwaarder misdrijf. Dan kom je in een voorziening waarin je bewaakt wordt door guards - bewakers/wachters/bewaarders. Die prison wordt dan beheerd door de federale of deelstatelijke overheid.
Locked up in a state prison - opgesloten in een deelstaatgevangenis
Pas op, als je hier spreekt van een staatsgevangenis. Taalkundig begeef je je dan op glad ijs. Staatsgevangenis kan ook een andere betekenis hebben. Namelijk een gevangenis van de staat. En een staat is bepaald niet hetzelfde als een deelstaat.
Je komt in een jail terecht als je in voorlopige hechtenis wordt genomen of als je moet brommen voor een lichter misdrijf. De jails worden gerund door politiediensten (bijvoorbeeld op een politiebureau) of door lokale overheden. De bewakers daar zijn dan ook meestal officers, oftewel politieagenten.
Na een misdemeanor ga je in principe naar een jail, indien bestraft met celstraf natuurlijk. Na een felony loop je meer kans naar een prison te gaan.
Het kan natuurlijk prima zijn om in een bepaalde situatie zowel personeel van jails als prisons te betitelen als bewaarders/bewakers. Maar raak niet in de war als ze in een jail gewoon officers genoemd worden. Dat is dan politiepersoneel in de rol van gevangenisbewaarder.
Coroner - medical examiner - (forensic) pathologist
Volgens mij bestaan er in meerdere talen - dan toch zeker in series en films - misverstanden over de begrippen lijkschouwer en patholoog-anatoom, Wellicht omdat de makers van tv-series en films niet altijd even ‘begripvast’ zijn. Misschien dat dat ertoe geleid heeft dat wij Nederlandstaligen er ook een potje van zijn gaan maken. Slecht voorbeeld doet slecht volgen. Wellicht dat het verhaspelen en verslonzen van begrippen een stroming is die in vele landen plaatsvindt. Ik zie de begripsverwarring in ieder geval akelig vaak terug in (Engelstalige) programma’s. Zowel als ik voor m’n lol tv kijk, maar ook als ik werk van collega's moet redigeren. Ook in MT/AI komt het terug, wat dan weer verraadt wat de menselijke input geweest is voor die digi-vertaling.
Op zich wel zo makkelijk voor de (luie) vertaler natuurlijk. Als hullie het door elkaar gebruiken, dan kunnen wij dat ook wel doen. Hupsakee, klaar. Nu zijn er toch hopelijk nog wel mensen als ik die kennis als iets meer zien dan een vaag weetdingetje dat fijn geknipt en geplakt mag worden naar eigen goeddunken omdat toch bijna niemand beter weet. Voor die paar dolende dwazen als ik ga ik hieronder verder.
Een coroner is in principe een lijkschouwer. De coroner/lijkschouwer snijdt niet. Dat doet de forensic pathologist wel, de patholoog-anatoom/forensisch patholoog.
Een coroner hoeft in Amerika geen medische opleiding gehad te hebben, vaak zijn ze gekozen. Bij ons is de lijkschouwer wel een arts, vandaar het woord schouwarts.
De coroner en lijkschouwer schouwen allebei uitwendig. Ze onderzoeken de aard en de wijze van overlijden. Zo kan worden vastgesteld of er sprake is van een natuurlijke of onnatuurlijke doodsoorzaak.
Medical examiner in Amerika is min of meer vergelijkbaar met onze patholoog-anatoom, maar dan natuurlijk net weer ff niet helemaal. Bijna altijd zal het om een arts gaan, die dan pathologie erbij gedaan heeft. De (forensic) pathologist heeft echt een volledige studie pathologie gedaan. Het betere/diepere snij- en onderzoekswerk. In Nederland hebben pathologen geneeskunde en daarna nog eens pathologie gestuurd. Een forensisch patholoog is een volleerd patholoog-anatoom die aangemeld is bij het NFI, het Nederlands Forensisch Instituut
Dus:
coroner - lijkschouwer
medical examiner/forensic pathologist - patholoog-anatoom (forensisch patholoog)
Leuk weetje:
Coroners have existed for centuries, with the term originally referring to the 'Crowner', whose job was to ensure that upon death the appropriate taxes were paid to the King (Crown).
In het verlengde van het bovengenoemde:
Post mortem - autopsie, sectie (lijkopening)
Het is dus geen lijkschouwing. Of het je zou het inwendige lijkschouwing moeten noemen. Bij een lijkschouwing wordt officieel de dood vastgesteld, en eventueel een mogelijke doodsoorzaak. Was het een onnatuurlijke of een natuurlijke dood?
Een waarschuwing is hierbij wel op z’n plaats omdat de termen lijkschouwing en autopsie/sectie zowel in het Engels als in het Nederlands te vaak door elkaar heen gebruikt worden. En de ‘regel’ in taal is nu eenmaal: als genoeg mensen het fout doen, wordt het vanzelf goed. Maar hecht je aan puntig taalgebruik (een uitstervende instelling) dan hou je het verschil scherp in de gaten.
Aanhoudend misverstand
Dit is er weer zo een waarin de spreektaal enigszins op de loop is gegaan met de begrippen. Vandaar dat de begrippen wat door elkaar heen kunnen lopen.
Maar zoals ik vaker zeg: je moet goed weten wat je doet, ook als je het niet doet. ‘Gelukkig’ doen ze in het buitenland vaak lekker met ons mee wat de begripsverwarring betreft - zelfs op ‘juridische’ pagina’s op internet - dus dat valt dan weer mee. Bovendien betekenen de begrippen in de verschillende Engelstalige landen niet helemaal hetzelfde. Zowel in de spreektaal als op juridisch gebied wijken ze soms wat van elkaar.
Glad ijs in de eufemistische vorm dus. Maar goed, daar gaan we.
In Nederland is de volgorde zo: Stilhouden, staande houden, aanhouden.
Stilhouden is aanspreken zonder dat iemand ergens van verdacht wordt.
Staande houden is aanspreken omdat er iets fouts gedaan is. Dan moet je je ID laten zien.
Aanhouden is gearresteerd worden. Je moet je dan ook legitimeren en je wordt meegenomen. Je vrijheid wordt je ontnomen.
Deze begrippen moet je zien aan te passen aan de situatie in een ander land. Ik blijf in het Engelstalige bereik, maar het zal voor veel (vrije) landen hetzelfde werken. Pas als je aangehouden bent, kan je in hechtenis/voorarrest worden genomen. Als je staande gehouden wordt, zit er ook een maximale duur aan de staandehouding. Bijvoorbeeld twee uur. Maar het kan in sommige landen zelfs wel tot 24 uur duren.
‘De politie hield me aan’, het zal ontelbare malen gezegd zijn, in vele situaties, terwijl het toch echt een staandehouding betrof. Ondanks dat het eigenlijk fout is, is er eigenlijk ook niks mis mee. Zo gaat het wel vaker met spreektaal, het is nu eenmaal geen taalkundige scherpslijperij. Dus aarzel niet om het in de juiste setting gewoon zo spreektalig te gebruiken. Bijvoorbeeld als de ene drugsdealer met de andere spreekt. Maar als je er in een echt juridisch context mee geconfronteerd wordt, dan moet je het natuurlijk wel heel goed snappen hoe je binnen de juridische lijntjes kleurt.
To stop - staande houden
Being pulled over - aan/langs de kant gezet worden
To arrest/pick up - arresteren/oppakken/aanhouden
On remand/in custody/detained
Begrippen als voorarrest en voorlopige hechtenis worden in de spreektaal vaak als synoniemen gezien. Strikt genomen zijn ze dat niet. Voorlopige hechtenis valt eigenlijk onder de paraplu voorarrest. De totale periode waarin je vastzit voordat je voorkomt, heet voorarrest. Deze bestaat uit: ophouden/aanhouden voor verhoor, inverzekeringstelling, bewaring (dit is voorlopige hechtenis) en gevangenhouding.
In voorarrest zit je niet in de gevangenis, maar te beginnen in een cel op het politiebureau en later in het voorarrest in een huis van bewaring.
Maar goed, anders dan in een strikt juridische context zijn deze verschillen niet zo relevant. Het kan echter voorkomen dat je juridisch moet scherpslijpen. Dan is het handig om de verschillen te kennen.
Detained - opgehouden/aangehouden voor verhoor
(meestal vertaald als: in hechtenis/voorarrest genomen)
In custody* - voorlopige hechtenis, voorarrest
* In custody/on remand/remanded in custody
Spreektalig gezien zit je met de termen voorlopige hechtenis en voorarrest dus bijna altijd goed. Met voorarrest al helemaal. Maar de taalneuzelaars onder ons weten nu eenmaal graag van da taalhoed en da taalrand.
Vervolging
The State, the People, the Commonwealth, R. (Rex/Regina) vs XYZ
De (deel)staat, het volk, het gemenebest of Koning/Koningin versus XYZ
Het zijn allemaal varianten op: het OM, het Openbaar Ministerie, de aanklager, de officier van justitie. Het geeft aan namens wie of wat in formele zin vervolgd wordt: de staat, het volk.
No verdict, it is a hung jury – geen (jury-)oordeel/beslissing, de jurystemmen staken
Plea bargain/plea deal - vonnisdeal/vonnisafspraak (tussen OM en verdachte)
De aanspreking Your honor
Ik heb een beetje het gevoel dat met de veel gebruikte Nederlandse vertaling hiervoor, edelachtbare, hetzelfde gebeurd is als met de aanspreking eerwaarde voor een priester/pater/pastoor. Oorspronkelijk waren het, denk ik, aanschrijftitels. Maar gaandeweg lijken het ook aansprekingen geworden te zijn. Zo is mij door katholieken verzekerd dat vroeger de pastoor nooit met eerwaarde werd aangesproken maar met meneer pastoor. Maar goed, tis wat het is. Zowel eerwaarde als edelachtbare lijkt volledig geland.
Toch voor de volledigheid:
Your honor/honour - meneer/mevrouw de rechter, edelachtbare
Homicide
Denk erom dat dit eigenlijk niet ‘moord’ betekent maar zoiets als levensbeëindiging.
Het begrip moord heeft namelijk ook een juridische lading. Moord is juridisch gezien iets anders dan doodslag of dood door schuld of onopzettelijke levensbeëindiging of dood door zelfverdediging. Op de Homicide Department moet dan ook vastgesteld worden of er wel sprake is van een misdrijf en om welk misdrijf het dan eventueel gaat. Maar wij vertalen Homicide Department nu eenmaal met afdeling moordzaken of Moordzaken. Maar hou in de gaten dat dit eigenlijk spreektaal is en puur juridisch gezien dus niet klopt.
Sowieso goed om in de gaten te houden: het verschil tussen vermoorden en doden. In de spreektaal vaak door elkaar te gebruiken, maar inhoudelijk dus wel degelijk verschillend.
Moord met voorbedachten rade (denk om de N) is juridisch gezien eigenlijk dubbelop. Hier is de spreektaal met de begrippen op de loop gegaan. Moord is in juridische zin in principe altijd met voorbedachten rade, anders is het geen moord meer maar doodslag. Juridisch gezien is moord dan ook doodslag met voorbedachten rade. Maar in de spreektaal is het begrip moord met voorbedachten rade echter volkomen logisch, omdat moord in de spreektaal nu eenmaal erg gelijk loopt met ‘het doden’. ‘Voorbedachten rade’ doet er dan dat benodigde schepje bovenop.
The police arrested her for killing her husband (ik dacht: laat ik nou eens tegen de statistieken ingaan en haar de dader laten zijn).
De politie arresteerde haar voor het vermoorden van haar echtgenoot.
Dat is dus spreektaal, we begrijpen allemaal wat er gezegd wordt. Toch zou je eigenlijk beter kunnen spreken van: voor het doden van haar echtgenoot.
Er moet immers nog vastgesteld worden of het inderdaad (juridisch) wel moord was.
Maar is dit verschil nou zo’n halszaak? Nee, dat niet. Ja, zeker wel, als het een strikt juridische context betreft. Zoals al gezegd, iedereen weet wat er in de spreektaal met moord bedoeld wordt, maar naar mijn ervaring loont het altijd om het naadje van de kous te weten. Dus ja, daar is ie weer: weet wat je doet, ook als je het niet doet.
I have been a homicide detective for more than 20 years
Ik ben meer dan 20 jaar moord(zaken)rechercheur geweest
Ik ben meer dan 20 jaar rechercheur bij Moordzaken geweest
I’ve worked on more than 800 homicide cases in my 30 years at Homicide
Ik heb aan meer dan 800 moordzaken gewerkt in m’n 30 jaar bij Moordzaken
Rechercheur bij Moordzaken (de afdeling moordzaken)
Rechercheur in moordzaken (de gevallen)
Let wel: Van Dale houdt het bij moordzaken (onderkast) voor zowel de zaken als de afdeling.
The detective said it still had to be established who murdered the victim
De rechercheur zei dat nog vastgesteld moest worden wie het slachtoffer gedood/om het leven gebracht had.
The detective launched an investigation into the homicide of John Doe.
De rechercheur begon een onderzoek naar de dood/levensbeëindiging van ‘Otto Onbekend’.
Tja, je bent een woordjesneuzelaar of je bent het niet.
Denk erom dat ik me hieronder op gladder dan glad ijs begeef. De vertalingen vertonen juridische gelijkenis, van heel veel tot niet al te veel, maar in dat laatste geval kent ons stelsel simpelweg geen betere overeenkomst.
Murder in the first degree - moord met voorbedachten rade
First-degree murder - moord met voorbedachten rade
Premeditated murder - moord met voorbedachten rade
Strikt genomen klopt het bovenstaande alleen niet helemaal. Al gebruikt men het al tijden heel vaak zo. Wellicht komt dat door de invloed van film en tv en de vaak daarbij behorende (oppervlakkige) vertalingen.
Premeditated murder - moord met voorbedachten rade (spreektaal)
Moord is een vergrijp van de first degree. Maar een first-degree murder is niet per se altijd een premeditated murder.
Zoals al gezegd slaan de degrees in het Amerikaanse strafrecht op de zwaarte van het vergrijp binnen een juridisch kader. In bepaalde Amerikaanse staten (bijvoorbeeld Arizona) is het zo dat het doden van een politieagent een first-degree murder is, maar daar hoeft dus geen premeditation bij te komen kijken. Het gaat dan om bijzondere, verzwarende omstandigheden.
In een staat als Californië is malice aforethought/premeditation dan weer wel een vereiste.
premeditation - opzet
malice aforethought/ malice prepense - voorbedachten rade, boze opzet
murder in the second degree - doodslag
Bij ons draait doodslag om opzet tot doden, zonder vooropzet. Dat is niet in alle landen zo. Soms volstaat een opzet tot iets wat de dood tot gevolg zou kunnen hebben.
Ook wel: intentional homicide/killing
Manslaughter - voluntary, involuntary - doodslag/dood door schuld
Deze is tricky. Het schuurt tegen doodslag aan.
Bij voluntary manslaughter (soms murder in the third degree genoemd) is eigenlijk sprake van doodslag na ernstige provocatie.
Bij involuntary manslaughter kom je eigenlijk dichter in de buurt van onze dood door schuld. Want zoiets als ‘onvrijwillige/onwillekeurige doodslag’ kan eigenlijk helemaal niet bij ons. Bij doodslag moet je de intentie hebben te doden (zonder vooropzet), maar onvrijwillige/onwillekeurige opzet hebben, dat kraakt en piept natuurlijk, om het zacht uit te drukken.
Als je iemand doodrijdt terwijl je dronken achter het stuur zit, dan kan je de cel in gaan voor involuntary manslaughter, bij ons: dood door schuld. In veel staten van de VS wordt dat ook wel vehicular manslaughter genoemd.
Capital murder - halsmisdaad/halsmisdrijf, moord als halsmisdaad
Felony murder
Soms ook vallend onder murder in the first degree. Ook lastig te plaatsen in ons juridische stelsel. Het is het doden van iemand bij het plegen van een zwaar misdrijf, een felony. Je pleegt opzettelijk een zwaar misdrijf en doodt daarbij onopzettelijk een ander. Als je het op dat moment opzettelijk zou doen, maar zonder vooropzet (voorbedachten rade), dan zou het murder in the second degree zijn, doodslag. Maar mét vooropzet wordt het dan natuurlijk weer premeditated murder.
Felony murder komt in de buurt van gekwalificeerde doodslag. Dan doodt iemand een ander, om zo een strafbaar feit te verbergen. Bijvoorbeeld als een inbreker wordt betrapt door de bewoner en hij dan direct daarna die bewoner doodt om zo te verbergen dat hij heeft ingebroken. Alleen is er dan sprake van opzettelijk doden, dat is bij felony murder dus niet nodig. Felony murder komt bij ons in de buurt van een variant op mishandeling met de dood tot gevolg (je wilt iemand mishandelen maar niet doden), namelijk: een zwaar misdrijf plegen met de onbedoelde dood tot gevolg.
Murder in the first, second, third degree
hetzelfde als:
First-degree, second-degree, third-degree murder
Defensive wounds - afweerwonden
Entry wound - ingangswond
Exit wound - uitgangswond
Crime scene - plaats delict
Mistrial - ongeldige/nietige rechtszaak/geding
Ask for a mistrial - verzoek tot nietigverklaring (van rechtszaak)
The judge declared a mistrial
De rechter verklaarde de rechtszaak ongeldig/nietig
Let goed op met mistrial. Dit wordt heel vaak fout vertaald als: sepot/seponeren. Maar het is de rechtsprocedure die ongeldig wordt verklaard, dat is niet hetzelfde als een sepot. Er kan gewoon opnieuw vervolgd gaan worden, zonder dat er in beroep gegaan moet worden.
The judge said: ‘Sidebar, counselors.’
De rechter zei: ‘(Informeel) overleg, raadslieden.’
Person of of interest.
Een soort voorstadium van verdacht worden. Het betreft iemand die verdenking op zich geladen heeft maar (nog) niet als verdachte geldt.
The police officer said that I was a person of interest
De politieagent zei dat ik hun aandacht had/bij ze onder de loep lag
CSI - Crimes Scene Investigation
Ooit naar het Nederlands omgezet als: Technische Recherche: TR.
Tegenwoordig: Forensische Opsporing: FO.
Soms bedien ik me weleens van de generieke term Sporenonderzoek (dienst sporenonderzoek) en sporenonderzoek (het onderzoeken zelf).
911/999 - 112
911 is wel min of meer vergelijkbaar met 112, maar of je het dan ook zo kunt vertalen, is de grote vraag. Je lokaliseert het begrip dan en de makke daarvan is dat je vaak niet weet in hoeverre ze echt hetzelfde zijn. Het is gewoon nooit een-op-een vergelijkbaar. Hou daar ook rekening mee met willekeurig welk noodnummer waar dan ook ter wereld dat verworden is tot een begrip.
Daarom:
911 - noodnummer, alarmlijn
Dispatch/Dispatcher - Centrale/Centralist
The Feds
Watch out, the Feds! - Pas op, de FBI!
Ja, zo zie je het heel vaak. Het zal meestal - per ongeluk - goed zijn. De FBI is nu eenmaal de federale politiedienst die het meeste aan bod komt in films en series. Maar daarmee kan je zomaar de plank misslaan. Want er zijn meerdere federale politiediensten zoals de FBI, namelijk ook de ATF en de DEA. Dat zijn ook gewoon Feds.
The Supreme Court will decide…
Met de vertaling hiervan kan je alle kanten op. Misschien wel te veel kanten, terwijl er niet één helemaal raak is. Je zou Hoge Raad (NL) kunnen gebruiken, of Hof van Cassatie (BE), maar het probleem daarvan is dat de jurisdictie en de positie binnen de gerechtelijk hiërarchie hoogstwaarschijnlijk niet helemaal overeenkomen - of wellicht zelfs voor een groot deel niet - met de vertaalsituatie waar je mee te maken hebt. Zo kennen we in NL en BE ook nog de Raad van State als hoogste (bestuurs)rechter. Wat is daar dan de positie van naast de Hoge Raad als vertaling van Supreme Court? En hoe legitiem is het om het Supreme Court van een deelstaat in de VS te vertalen met de term Hoge Raad, nota bene de hoogste rechterlijke instantie van een gecentraliseerd land als Nederland? Om dat probleem te voorkomen kan je kiezen voor hooggerechtshof, zoals de Van Dale enigszins terecht aangeeft. Alleen heeft het begrip hooggerechtshof slechts spreektaalbetekenis in het Nederlands, want als officiële instantie bestaat het helemaal niet. Ook niet in België trouwens. Ja, we hebben gerechtshoven, maar geen hooggerechtshof. En waar zou je dat hooggerechtshof dan plaatsen in de gerechtelijke hiërarchie ten opzichte van de Hoge Raad of het Hof van Cassatie of het gerechtshof? Helemaal nergens, want het blijft spreekvaagtaal.
Op zich hoeft dat niet zo erg te zijn. Het is soms best handig als de situatie waarnaar je vertaalt toch al fictief is, of als het er niet zoveel toe doet. Ja ja, dat is veelal het geval bij die bagger die anno nu uitgezonden wordt, maar laten we niet mee die diepte in gaan. Maar ‘hooggerechtshof’ ademt natuurlijk wel zoiets als hoogste gerechtelijke instantie en de term blijft dusdanig vaag dat je ook niet echt struikelt over onvergelijkbare grootheden.
Anderszins, als je zoveel mogelijk realistisch moet/wilt vertalen, dan wil je natuurlijk wegblijven van de slappe hap van vaagtaal en van de valkuil van onvergelijkbare grootheden. Daarom kan je in sommige gevallen wellicht beter kiezen voor ‘breed trekken maar toch raak schieten’: de hoogste rechter. Of varianten daarop: de hoogste rechterlijke instantie, het hoogst bevoegde rechtscollege.
Zeker als het zoiets als the Supreme Court of Montana betreft dan wil je echt niet op de proppen komen met zoiets als: de Hoge Raad van Montana.
Borgtocht/borgsom
He was lucky to get out on bail
Hij had geluk/hij bofte dat hij op borgtocht vrijkwam
He was lucky to get out, his sister posted bail
Hij had geluk/hij bofte, z’n zuster betaalde de borgsom
bail (legal procedure) - borgtocht (juridische procedure)
bail (amount) - borgsom (bedrag)
Bail kan in de spreektaal zowel op borgtocht als op borgsom slaan. Wellicht omdat men het begrip bail money ooit is gaan afkorten als bail, of ermee is gaan verwarren. Maar het gaat dus wel degelijk om twee verschillende dingen.
Overigens hoeft bail in de zin van borgtocht niet altijd aan een borgsom gekoppeld te zijn. In plaats van geld kan het ook om onroerend goed gaan als zekerstelling. Ook persoonlijke borgtocht is een mogelijkheid:
personal/own recognizance - (een vorm van) op erewoord
Vuurwapens
(gepikt uit eigen blogje hierover)
Als er sprake is van calibre oftewel kaliber dan is het altijd even oppassen. Er is nogal
wat waarover je kan struikelen, zowel inhoudelijk als wat spelling betreft.
We kennen hagelvuurwapens en kogelvuurwapens. Ik laat de granaten/kanonnen even buiten beschouwing, daarover later meer.
In principe slaat kaliber op de diameter van de loop. Vaak hoor je het natuurlijk ook gebezigd worden in samenhang met de kogel die door de loop gaat of de patroon die in het magazijn past. Laat je hoe dan ook niet van de wijs brengen door het enorme aantal kalibers dat er bestaat.
Oké, het kaliber bij kogelvuurwapens wordt uitgedrukt in millimeters of in (delen van) inches. Al worden die maten er dan niet altijd bij gezegd.
- He got shot with a calibre .45/ with a .45/ with a 45/ with a 45-calibre/ with a .45-calibre.
- Hij werd neergeschoten met een kaliber .45/ met een .45/ met een 45/ met een 45-kaliber/ met een .45-kaliber
De rode vertalingen zou ik niet hanteren. Wij zijn nu eenmaal niet zo’n vuurwapenvolk als de Amerikanen. Daar is een 45/forty-five een waar begrip, en dat is ‘een 45’ hier natuurlijk niet. En ja - goed gezien, je wilde het net zeggen - het blijft natuurlijk best vreemd dat we bij deze samenstellingen gebruikmaken van de decimale punt. Wij hanteren normalerwijs nu eenmaal de decimale komma, dan zou je dit krijgen: kaliber ,45 inch. Tja, dat staat wel erg maf. Wellicht dat de samenhang met inches de decimale punt afgedwongen heeft. Laten we het maar op een versteende decimale punt houden.
Dan kaliber in samenhang met millimeters:
- He got shot with a 9 mm/ with a 9 mm handgun/ with a 9 millimeter handgun.
- Hij werd neergeschoten met een 9 mm/ met een 9mm-pistool/ met een 9 millimeterpistool (9-millimeterpistool).
De laatste twee zijn naar analogie van 1 aprilgrap en 1-aprilgrap. De eerste hiervan is de ‘officiële spelling’, de tweede een Onze Taal-toevoeging die ik persoonlijk wat logischer vind. En ja, wat je zegt, het is best vreemd dat het 9mm-pistool is, met dat streepje na mm, maar dat het toch ook 9-millimeterpistool is. Met het streepje al na het cijfer, en voor millimeter. Dat komt doordat het in het eerste geval om een samenstelling gaat met een afkorting, in het tweede geval niet. Dat verschil bepaalt waar samengetrokken/afgebroken wordt.
Ik moet er natuurlijk wel bij zeggen dat het vaak simpeler is om zulke lastige constructies te vermijden: een pistool van kaliber 9 mm/een pistool van kaliber .35. Wel minder interessant voor ondertitelaars, want het kost posities. Bovendien ontwijk je dan het probleem, en dat is natuurlijk niks voor taalneuzelaars.
Dan kaliber in samenhang met een hagelvuurwapen, oftewel gauge. Ook hierbij gaat het om de doorsnee van de loop waar een projectiel doorheen moet. Maar bij gauge wordt er een maf omweggetje genomen: om hoeveel ronde kogels, die precies door die loop heen passen, je van een pound lood kan maken. Bij een 12-gauge/12 gauge zijn dat dus twaalf ronde kogels. Dan krijg je dus wel: hoe kleiner de diameter van de loop hoe meer ronde kogels je met dat pound kan maken, hoe hoger het kaliber dus. Let wel: bij gauge gaat het dus niet om de hoeveelheid kogeltjes die vanuit een patroon weggeschoten wordt door het hagelgeweer. Dat staat er los van.
Als het over gauge gaat, dan gaat het eigenlijk altijd over datgene wat wij een hagelgeweer of een jachtgeweer noemen. Zelf vind ik dat nogal ouderwetse aanduidingen, behalve als het echt de jacht betreft of als het specifiek lokale of historische context betreft. In de andere gevallen - zeker in een moderne, urbane context - kies ik liever voor shotgun - ja ja, alweer een leenwoord uit het Engels, het is niet anders - zeker ook in het geval van een sawed-off shotgun - een shotgun/jachtgeweer met afgezaagde loop, oftewel een korte shotgun/ingekort jachtgeweer. Het woord shotgun is intussen voldoende geland in Nederland, zie ook de DvD.
- He got shot with a 12 gauge/ 12-gauge - hij werd neergeschoten met een kaliber 12
- He got shot with a 12 gauge sawed-off shotgun - Hij werd neergeschoten met een afgezaagde shotgun van kaliber 12/ een kaliber 12-shotgun met afgezaagde loop.
- Of gebruik voor sawed-off shotgun: korte shotgun of afgezaagd hagelgeweer.
Ten overvloede misschien, maar toch maar even: Een patroon bestaat (grof gezegd) uit een huls, met een kogel erin. Nu is het wel zo dat de begrippen kogels en patronen nogal losjes door elkaar gebruikt worden. ‘Check je pistool. Hoeveel kogels heb jij nog over?’
Tja, dan gaat het natuurlijk eigenlijk over patronen. Maar iedereen begrijpt het.
Gelukkig voor de EN-NL-EN-vertalers doet men in de Engelse taal precies hetzelfde.
Check your handgun. How many bullets have you got left?
Accomplice/abettor/accessory - mededader/medeplichtige
In deze tijden van Dunglificatie, taalverhaspeling en je-snapt-toch-wat-ik-bedoel-isme bestaan ze vast nog wel: taalliefhebbers/woordjesneuzelaars, die net als ik van da hoed en da rand willen weten. Oké, daar gaan we, voor dat handjevol dwaallichten als ik.
An accomplice (accessory before the fact) - mededader/mededaderschap
An accessory (accessory after the fact) - medeplichtige/medeplichtigheid
Wat je goed moet onthouden is: Was de hulp noodzakelijk? Dan mededader.
Was de hulp nuttig? Dan medeplichtige.
Hierbij wat nuttige quotes uit het Engelse taalveld:
An accomplice helps cause the crime. Modern law treats aiding, abetting, or encouraging as full participation. So legally: accomplice = fully liable for the crime itself.
In het Britse werd het onderscheid ook wel als volgt gemaakt:
Accessory before the fact: helpt nog voor de misdaad (bijvoorbeeld door wapen te leveren).
Abettor: helpt tijdens het misdrijf (erbij aanwezig of constructief erbij aanwezig, zoals op de uitkijk staan).
Accessory after the fact: helpt het misdrijf of de dader te verbergen. Dit is nu een apart misdrijf.
Oké, wat betekent dat nou voor ons als vertalers? Nou, dat je het meestal gewoon op ‘medeplichtige/medeplichtigheid’ kunt houden, omdat die termen in de spreektaal nu eenmaal voor zo’n beetje alle varianten gebruikt worden. En ja, in de woordenboeken staat het meestal ook gewoon juridisch gezien fout.
Maar de vertaalpurist vindt het misschien toch wel fijn om puntig te vertalen. Dus:
The suspect was deemed to be an accomplice and was convicted of 10 years prison sentence
De verdachte werd geacht (een) mededader te zijn en werd veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf.
Dit is er ook weer zo eentje van: weet wat je doet, ook als je het niet doet. Want het is natuurlijk best wel belachelijk als iemand vanwege medeplichtigheid bijna dezelfde straf krijgt als de hoofddader. Dat gaat het dus niet over medeplichtigheid, dan dan heb je het dus echt over mededaderschap.
Complicit - medeschuldig, als in mededader/mededaderschap
He was complicit in the crime - hij was mededader bij het misdrijf
Medader bij een misdrijf
Medeplichtig aan een misdrijf
Wrongful death - onrechtmatige levensbeëindiging
Het klinkt als iets uit het strafrecht, maar het is wel degelijk iets uit het privaatrecht.
Vaak valt een eis wegens wrongful death wel samen met het strafrecht omdat slachtoffers zich in een strafzaak voegen met die privaatrechtelijke claim. Of als een strafzaak niet naar tevredenheid van de benadeelden/slachtoffers afgelopen is, gaat men alsnog een privaatrechtelijke zaak aanspannen tegen de dader, om (financiële) genoegdoening te krijgen, op basis van wrongful death.
Het voordeel daarvan is dat de eisen om gelijk te krijgen lichter zijn. Het hoeft niet meer beyond reasonable doubt (zonder gerede twijfel) te zijn. Het gaat om preponderance of evidence (overwicht aan bewijs).
Caution - cautie
To give (police) caution/Mirandize (denk om de hoofdletter)/read rights
Cautie geven/verlenen, op rechten wijzen/op zwijgrecht wijzen
The police cautioned him
De politie waarschuwde/berispte hem
The police gave him caution
De politie gaf hem cautie/wees hem op z’n rechten/op z’n zwijgrecht
De Engelse en Amerikaanse cauties zijn veel uitvoeriger dan de Nederlandse. De Nederlandse verwijst naar het recht jezelf niet te incrimineren: je zwijgrecht dus. En eventueel naar je recht op rechtsbijstand.
Search warrant - gerechtelijke bevel/machtiging tot huiszoeking/doorzoeking
Get a search warrant for his house - regel een huiszoekingsbevel voor zijn huis
Get a search warrant for his car - regel een doorzoekingsbevel voor z’n auto
Ik vind het maar verdacht
Steeds vaker stuit ik in programma’s op een agent die zoiets zegt als dit:
He is a possible suspect/The possible suspect is on the run.
De mogelijke verdachte dus. Huh, weet je dan nog niet zeker of je hem verdenkt? Oké, dan zou zo’n tekst kunnen, maar natuurlijk niet als je bedoelt dat hij de mogelijke dader is. En dat bedoelen ze nou meestal juist wel. In claimland de VS is men wellicht zo angstig voor al te beschuldigende bewoordingen dat ze zoveel mogelijk mitsen en maren inbouwen. Of weten ze misschien simpelweg niet goed wat ze nou precies zeggen?
We are looking for the possible suspect.
Dan zoeken ze dus de mogelijke dader, degene die er door hen van verdacht wordt. Ze kennen de verdachte dus.
We are looking for a possible suspect
Dan hebben ze dus nog geen idee en zoeken iemand die het gedaan zou kunnen hebben.
Ik maak me overigens geen illusies. De meeste ondertitelaars (vertalers/journalisten?) zullen zonder te verblikken of te verblozen the possible suspect vertalen met de mogelijke verdachte.
'Je snapt toch wat ik bedoel!'
Ja, dat is waar. Maar is het nou geruststellend of verontrustend dat ze in een ander land hun taal net zo verhaspelen als hier?
26-03-2026
wordt vervolgd
Comments